تبلیغات

فید خوان rss reader

بـوستـان کـودکان اسـتثنایی شهـرستـان سقـز


بـوستـان کـودکان اسـتثنایی شهـرستـان سقـز
بیان مطالب روانشناسی و مشاوره ای /بیان مطالب آموزشی و کمک آموزشی /دانلود نمونه سوال /دانلود نرم افزار/ آشنایی با کودکان استثنایی 
نـویسـندگـان
نـظر سنـجی
مطالب این وبلاگ تا چه حد برای شما مفید بوده است ؟






رتـــبــه وبــلاگ

** افراد شجاع فرصت می آفرینند .ترسوها و ضعفا منتظر فرصت می نشینند ** خوشبختی ما تو سه جمله خلاصه شده تجربه از دیروز، استفاده از امروز، امید به فردا ولی با سه جمله دیگه زندگیمون رو تباه می کنیم حسرت دیروز، اتلاف امروز، ترس از فردا ** همه دوست دارن به بهشت بروند اما کسی دوست ندارد بمیرد ! بهشت رفتن جرأت مردن می خواهد ** بزرگترین مصیبت برای یک انسان این است که نه سواد کافی برای حرف زدن داشته باشد نه شعور لازم برای خاموش ماندن **
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
خـــــــطای دیــــد

تغییر رفتار: مجموعه فنون و روش هایی گفته می شود که از اصول و قوانین یادگیری استخراج شده و معلم را در پیشبرد مقاصد آموزشی حل و فصل مسائل و مشکلات اجتماعی و رفتاری دانش آموزان یاری می دهد.

هدف تغییر رفتار: هم ایجاد وافزایش رفتارهای مطلوب تحصیلی و اجتماعی در دانش آموزان و هم ادامه و حفظ این گونه رفتارها و هم حذف و کاهش رفتارهای نامطلوب ...
بقیه مطالب را در ادامه مطلب بخوانید

به طور اخص هدفهای تغییر رفتار به 4 دسته تقسیم می شوند :

1-روش های افزایش رفتارهای مطلوب موجود در دانش آموزان (تقویت مثبت ،تقویت منفی)

2- روشهای ایجاد رفتارهای مطلوب تازه دانش آموزان (سرمشق گیری ،شکل دهی رفتار،زنجیره کردن رفتار)

3- روشهای نگهداری رفتارهای مطلوب ( برنامه های تقویت :1- برنامه نسبی ثابت 2-برنامه نسبی متغیر 3- برنامه فاصله ای ثابت 4- برنامه فاصله ای متغیر )

4- روشهای کاهش و حذف رفتارهای نامطلوب در دانش آموزان :

 الف ) روشهای مثبت کاهش رفتار :

1-تقویت رفتارهای دارای فراوانی کم 2-تقویت دیگر رفتارها 3- تقویت رفتارهای ناهمساز 4-اشباع یا سیری

ب ) روشهای منفی کاهش رفتار :

1- خاموشی 2- محروم کردن از تقویت 3- جریمه کردن 4- جبران کردن 5- تنبیه

تقویت مثبت : پاداشی که تحت عنوان تقویت کننده بعداز رفتار دانش آموز ارائه که بر فراوانی رفتار وی می افزاید .روش تقویت مثبت تقریبا همان روش پاداش است ولی بین پاداش و تقویت مثبت اندک تفاوتی وجود دارد. در پاداش دادن به رفتار مطلوب افراد هدف به طور کلی ابراز قدردانی و سپاسگزاری از اعمال گذشته آنهاست اگر چه پاداش دادن برای انجام یک رفتار معمولاٌ به تکرار آن رفتار منجر می شود اما هدف ما ضرورتاً تکرار آن در آینده نیست. امادر تقویت مثبت هدف الزاماً تکرار آن رفتار در آینده است .

به عنوان مثال دانش آموزی سلام کردن را یاد گرفته اما به ندرت به بزرگتر از خود سلام می کند یا می تواند مسائل درس حسابش را حل کند اما در این کار سستی نشان می دهد .معلم باید از طریق تقویت مثبت سلام کردن وانجام حل مسائل حساب را در دانش آموز افزایش دهد.مثلاً هر وقت دانش آموز موقع ورود به کلاس به او سلام کرد معلم با لبخند زدن به هنگام جواب دادن به سلام او رفتار سلام کردن را در آن تقویت کند یا به دانش آموزی که مسائل درس حسابش را طی هفته درست انجام داد یک ستاره بدهد .لبخند زدن و ستاره ای که به دانش آموز داده می شود تقویت کننده های مثبت هستند.
پرسش: معلم یکی از کلاس های دوره ابتدایی بعد از چندین جلسه متوجه شده است که یکی از کودکان آرام در گوشه ای می نشیند نه در فعالیت های کلاس شرکت می کند نه دستش را برای پرسش و پاسخ بلند می کند؟پیشنهاد این است که یک آزمون برگزار شود 20 نمره ای باشد و 5نمره آن به فعالیت های کلاس اختصاص داشته باشد.
استفاده موثر از روش تقویت مثبت مستلزم در نظر گرفتن چندین اصل است :معلم باید در استفاده از روش تقویت مثبت تقویت کننده های مناسب را به کار گیرد. تقویت کننده های گوناگون را بر افراد مختلف تاثیر متفاوت دارند.همچنین تاثیر یک تقویت کننده واحد بر یک فرد خاص در شرایط مختلف متفاوت است بنابراین لازم است که در استفاده از تقویت کننده ها در شرایط گوناگون و با افراد مختلف این نکته را مورد توجه قرار داد .شناسایی انواع تقویت کننده ها معلم را در استفاده درست و موثر از تقویت مثبت یاری می دهد .
انواع تقویت کننده ها :
الف ) تقویت کننده های نخستین : ذاتاً اثر تقویتی دارند از ویژگی های آنها این است که نیازهای فیزیولوژیکی را ارضا می کنند مانند غذا ،آب ،خواب و... استفاده از این تقویت کننده ها در محیط آموزشگاه محدود است اما کسانی که با کودکان خردسال و عقب ماندگان ذهنی سر و کار دارند می توانند برای افزایش رفتارهای مطلوب از غذا به عنوان یک تقویت کننده نیرومند استفاده کنند.
ب) تقویت کننده های شرطی : در اصل خاصیت تقویت کنندگی نداشته اما در اثر مجاورت با تقویت کنند های نخستین خاصیت تقویت کنندگی پیدا کرده اند .جایزه ،نمره خوب ،ستاره ،مدرک،مقام ،پول و نظایر اینها در محیط آموزشگاه کاربرد فراوان دارد و معلمان از آنها برای مقاصد مختلف آموزشی می توانند بهره گیرند.
پ ) تقویت کننده های پته ای: پته ای یک تکه کاغذ(ستاره یا ژتون)یا یک مهر فلزی یا پلاستیکی است که پس از رفتار مطلوب دانش آموز، به عنوان تقویت کننده به او داده می شود و دانش آموز می تواند آن را با غذا،نوشابه،انجام فعالیتهای مختلف وسایر تقویت کننده ها مبادله کند.از علایم و ارقام نیز می توان استفاده کرد مثلا معلم پس از تصحیح تکالیف برای هر تکلیفی که دانش آموزان درست انجام داده اند یک علامت ضربدر یا نمره بدهد،به گونه ای که آنها بتوانند با مجموع علائم و نمراتی که از این طریق کسب می کنند امتیازهایی از قبیل استفاده از زمین بازی،امانت گرفتن کتاب از کتابخانه،شرکت در کمیته های مدرسه،شرکت در تهیه روزنامه دیواری،دیدن فیلم و... در این روش تقویتی معلم و دانش آموز توافق می کنند که به ازای هر رفتار مطلوب آموزشی یا اجتماعی که دانش آموز انجام دهد معلم چند نمره به آنها بدهد و اینکه برای دریافت هریک از امتیازهایی که به آنان داده خواهد شد چه مقدار نمره لازم است همچنین قرار بگذارند که به ازای هر رفتار نامطلوبی که از آنان سربزند مقداری از نمرات اکتسابی آنان را کم کند.
ت ) تقویت کننده های اجتماعی : لبخند زدن،توجه کردن،تمجید و نوازش کردن اثر تقویتی نیرومندی دارند بسیاری از صاحبنظران این تقویت کننده ها را در ردیف تقویت کننده های شرطی قرار می دهند برخی می گویند همراه با تقویت کننده های نخستین اثر تقویتی دارند برخی هم می گویند آنها به خودی خود خاصیت تقویت کنندگی دارند با وجود این اختلاف نظر ما تقویت کننده های اجتماعی از وسایل معمولی و قابل دسترس معلمان هستند وبهتر است در محیط آموزشگاه از آنها حداکثر استفاده کرد.
ث ) تقویت کننده های فعالیتی : فعالیتهایی هستند که که کودکان دوست دارند انجام دهند.از فعالیتهایی که کودکان دوست دارند انجام دهند به عنوان تقویت کننده برای فعالیت هایی که کمتر به آنها می پردازند استفاده کرد.مثلاٌمعلم می تواند به دانش آموزان بگوید هر کس که مسایل درس ریاضی اش را انجام دهد اجازه دارد به زمین بازی برود و به بازی دلخواهش بپردازد.
اصل2- فوریت تقویت : یعنی اینکه معلم باید رفتار مطلوب دانش آموزان را بلافاصله و بدون وقفه تقویت کند .اگر معلم پس از سپری شدن مدتی از انجام رفتار،آن رفتار را کند از اثربخشی تقویت کاسته و نتیجه مطلوب به دست نمی آید.از آن جاکه تقویت کردن بلافاصله همه رفتارهای دانش آموزان درکلاس درس و محیط آموزشگاه اغلب ناممکن است معلم می تواند برای مشکل ناشی از تاخیر در تقویت از توضیحات کلامی یا تپه های تقویت استفاده کند؛مثلاً معلم تصمیم می گیرد که برای تقویت رفتارهای مثبت تحصیلی واجتماعی دانش آموزان آنان را در روزجمعه به گردش علمی ببرد در این مثال بین انجام رفتار ودریافت تقویت به طور طبیعی فاصله می افتد.معلم می تواند برای رفع مشکل تاخیر در تقویت ،در پایان کار روزانه به دانش آموزان یادآور شود که خوشبختانه همه شما با جدیتی که در درسهایتان بکار می برید و اخلاق و رفتار خوبی که از خود نشان می دهید خواهید توانست در برنامه گردش علمی روز جمعه شرکت کنید .برای این منظور یک تپه تقویتی ،تدبیر مناسبی است مثلاٌ معلم می تواند در پایان جلسات روزانه به هر یک از دانش آموزانی که وظایفش را بخوبی انجام داده و به اصطلاح بچه خوبی بوده است یک ستاره بدهد و به کلاس بگوید هر کی که تمام ستاره های سهمیه روزانه را دریافت کند می تواند در برنامه گردش علمی شرکت کند.
تقویت منفی :
فرآیندی که در آن حذف یک محرک آزاردهنده یا تقویت کننده منفی موجب افزایش رفتار می شود .در تقویت منفی نه تنها حذف یک محرک آزاردهنده یا تقویت کننده منفی موجب افزایش رفتار می شود ،بلکه جلوگیری از وقوع آن نیز رفتار را تقویت می کند. یادگیری بوسیله تقویت منفی را گریزآموزی هم می گویند. مثلاً با بیرون آوردن یک کفش تنگ از پا خود را از ناراحتی رها می سازیم.برای مثال دانش آموزی که نگران مردود شدن در یک کلاس است ،معلم باید با ایجاد انگیزه رفتار مطالعه کردن و انجام تکالیف درسی دانش آموزان را افزایش دهد تا نگرانی از مردود شدن را از ذهن خود دور سازد .معلم باید سعی کند تا حد امکان از تقویت منفی استفاده نکنند به جای آن از تقویت مثبت استفاده کنند.مهمترین مشکل استفاده از تقویت منفی این است که برای استفاده از این روش باید ابتدا محرک آزار دهنده ای با دانش آموز بکار برده شود تا بعد از طریق حذف آن محرک بتوان آنان را وادار به رفتار مورد نظر کرد.مثلاٌ برای اینکه دانش آموزی را واداریم تا از ترس مردود شدن در امتحان درس بخواند باید در ابتدا با مردود کردن بعضی از آنها ترس از مردود شدن را در آنها ایجاد کنیم که این خود امری نارواست.از این رو روش تقویت منفی از شیوه های نامطلوب آموزشی قرار دارد.
روشهای ایجاد رفتارهای مطلوب تازه دانش آموزان :
هدف آموزش رفتارهایی است که از قبل در مجموعه رفتار دانش آموزان موجود نیستند.
الف ) سرمشق گیری : یکی از روش های بسیار معمول یادگیری به ویژه کودکان روش سرمشق گیری یا الگو برداری از رفتار دیگران از طریق مشاهده رفتار آنان است. یکی از روشهای بسیار موثر آموزشی است که معلم می تواند از آن برای آموزش دادن رفتارهای مطلوب تحصیلی و اجتماعی به دانش آموزان در سنین مختلف استفاده کند. معلم باید در استفاده از روش گیری به دانش آموزان سعی کند هم رفتار مطلوب فرد سرمشق و هم رفتار سرمشق گیرنده را مورد تقویت قرار دهد.برای مثال وقتی که از یکی از دانش آموزان زرنگ کلاس می خواهید تا به پای تابلو برود و مسئله دشواری را حل کند و قصدتان این است که دانش آموزان دیگر کلاس نحوه حل کردن مسئله را از او بیاموزند،پس از حل کردن مسئله هم دانش آموز زرنگ را تقویت کنید و هم دانش آموزانی که راه حل مساله را از او یاد می گیرند مورد تقویت قرار دهید.
توجه : رفتار معلم به خودی خود یک عنصر انضباطی نیرومند است.معلمان سرمشق های دانش آموزان هستند.اثر این سرمشق دهی،بیش از گفتار در رفتار معلم موثر است.معلمی که خود از قوانین پیروی می کند نشان می دهد که باید از قوانین پیروی کرد.تاثیر رفتار معلم برای دانش آموزان هم جنبه مثبت و هم جنبه منفی دارد. معلمی که به سر دانش آموزان فریاد می زند باید انتظار داشته باشد که دانش آموزان هم به سر یکدیگر فریاد بزنند.
ب ) شکل دهی رفتار : در این روش معلم یکی از اجزای ساده رفتار دانش آموز را برمی گزیند و به تدریج بر پیچیدگی آن می افزاید تا به رفتارهای مورد نظر برسد.به عنوان مثال معلمی که می خواهد رسم کردن دایره را به دانش آموزی نشان دهد در ابتدا هرگونه شکلی را که دانش آموز می کشد که تا حدودی به دایره شبیه است تقویت می کند و پاسخ های دیگر که هیچ شباهتی به دایره ندارد تقویت نمی کند .در مرحله بعد تنها شکلهایی را تقویت می کند که یک خط منحنی مسدود هستند و از تقویت شکلهای دیگری که او می کشد چشم می پوشد و سرانجام تنها شکل هایی را که شباهت خیلی زیاد به دایره کامل دارند تقویت می کند و هیچ گونه شکل غیر دایره ای را از او نمی پذیرد کار شکل دهی رفتار،به یک کار مجسمه ساز شبیه است .
ج ) زنجیره کردن رفتار : شبیه به شکل دادن است .در شکل دادن رفتار،معلم با طی یک رشته تقریب متوالی رفتار ساده ای را به یک رفتار پیچیده تغییر می دهد اما در زنجیره کردن رفتار تعدادی رفتار ساده را بهم وصل می کند و از مجموعه آنها رفتار پیچیده تر تولید می کند .مثلاٌ آموزش مسواک زدن به دندان.مثلاٌ به دانش آموزی که قبلاٌ حروف الفبا را یاد گرفته است می خواهیم طرز نوشتن کلمه خورشید را آموزش دهیم .باید به او بیاموزیم که حروف از پیش آموخته این کلمه را به ترتیب درست دنبال هم بنویسد .دانش آموز باید ابتدا خ و بعد و و سپس ر و به ترتیب بقیه حروف کلمه خورشید را به دنبال هم بنویسد بعد از اینکه کلمه خورشید را به طور درست نوشت او را تقویت کنیم.
روشهای نگهداری رفتارهای مطلوب :
همانطور که در بحث های پیش گفتیم اگر بخواهیم رفتار تازه ای را به دانش آموزان یاد دهیم یا میزان وقوع رفتارهای آن ها را به میزان دلخواه افزایش دهیم باید تمامی پاسخ های مورد نظر را بلافاصله تقویت کنیم به این سبک تقویت پیاپی یا پیوسته گویند. این سبک تقویت از آغاز یادگیری و برای سرعت بخشیدن به آن ضروری است اما بعد از اینکه رفتار مورد نظر به خوبی آموخته شد یا فراوانی آن به میزان دلخواه رسید دیگر تقویت پیاپی ضرورت ندارد باید از تقویت ناپیاپی یا ناپیوسته استفاده کرد.
تقویت ناپیاپی : تنها تعدادی از پاسخ ها مورد تقویت قرار می گیرد اشکال پیاپی این است که اگر ناگهان قطع شود منجر به توقف یا خاموشی رفتار می شود اما در ناپیاپی در مقابل خاموشی مقاوم است .به طور خلاصه برای نگهداری و ادامه رفتاری که بر اثر تقویت پیاپی آموخته شده است باید آن رفتار او را در یک مرحله تقویت ناپیاپی کنیم تا سرانجام تقویت را به کلی کنار بگذاریم.
انواع تقویت ناپیاپی :
1- برنامه نسبی ثابت : وقتی که فرد دانش آموز در تبادل هر رفتار مطلوب از طرف معلم پاداش دریافت نماید. مثال زمانی که معلم با دانش آموز قرار می گذارند که هریک از آنها 10مسئله از کتاب خود را حل کند معلم آنها را تصحیح خواهد کرد و به دانش آموز نمره خواهد داد .ویژگی مهم این برنامه اینست که سرعت پاسخدهی فرد زیاد می شود،زیرا هر چه سریع تر پاسخ دهد به دفعات بیشتری تقویت دریافت خواهد کرد.مثلاٌ هر چه دانش آموز مسئله بیشتری حل کند نمره بیشتری خواهد گرفت. اما اشکال این برنامه تقویتی آن است که اگر بعد از انجام تعداد پاسخ های تعیین شده از سوی دانش آموز معلم بلافاصله او را تقویت نکند، دانش آموز از پاسخدهی باز می ایستد.
مثلاٌ اگر معلم با دانش آموزان خود قرار گذاشته که به ازای هر 10مسئله ای که هر یک از آنها حل کنند به او نمره می دهد چنانچه نتواند در آن واحد به چندین دانش آموز که با هم 10مسئله را حل کرده اند رسیدگی کند از نتیجه دانش آموزانی که مسائل را حل کرده اند و منتظر رسیدگی معلم به کار خود هستند ممکن است از حل کردن مسائل بیشتر خودداری کنند و نظم کلاس را بهم بزنند و معلم برای رفع این مشکل می تواند از برنامه نسبی متغیر استفاده کند.
2 - برنامه نسبی متغیر : ارائه پاداش به ازای چندین رفتار مطلوب از طرف معلم.در این برنامه از قبل تعیین نمی شود که دانش آموز بعد از دادن چند پاسخ ،تقویت خواهد شد اما به اوگفته می شود دیر یا زود تقویت دریافت خواهد کرد. وقتی که معلم بدون تکرار مسایلی که دانش آموزان باید حل کنند تا نمره دریافت کننده از آنها می خواهد تا مرتباً به مسائل تعیین شده بپردازد و هر بار یک دانش آموز را به طور تصادفی انتخاب می کند و مسائل او را تصحیح می کند و تقویت می کند در نتیجه دانش آموز از قبل نمی داند که چه وقت مورد تقویت معلم قرار خواهد گرفت.
3 - برنامه فاصله ای ثابت : دانش آموز بعد گذشت مدت ثابتی از پاسخ دهی تقویت می شود. معلمی که در روزهای پنجشنبه هر هفته ،تکالیف دانش آموزان خود را می بیند و آنهایی را درطی طول هفته تکالیف خود را انجام داده اند تقویت می کند. در این برنامه 7روز هفته به عنوان فاصله ثابت انتخاب شده است . ویژگی مهم برنامه فاصله ای ثابت این است که چون دانش آموز از قبل می داند که چه وقت تقویت خواهد شد، پس از هر بار تقویت شدن ممکن است برای مدتی از پاسخ دادن باز بماند و وقتی که لحظات آخر فاصله زمانی فرا می رسد به فعالیت بپردازد .مثلاً دانش آموزانی که مطمئن می شوند معلمشان تنها در روز آخر هفته تکالیف، آنها را مورد رسیدگی قرار می دهد، همه کارهای خود را در طول هفته جمع می کنند و در شب آخر با عجله به انجام دادن آنها می پردازد یا پدیده معمول و متداول فعالیت یادگیری دانش آموزان و دانشجویان بلافاصله بیش از فصل امتحانات نمونه از ویژگی تقویت با برنامه فاصله ای ثابت است. دانش آموزان و دانشجویان که غالباً در طول سال تحصیلی ،ثلث تحصیلی یا ترم تحصیلی برای یادگیری مطالب درسی کوشش زیادی از خود نشان نمی دهند او با نزدیکی امتخانات به جنب و جوش و فعالیت می پردازد برای رفع این مشکل می توان از برنامه فاصله ای متغیر استفاده کرد.
4 - برنامه فاصله ای متغیر : ارائه پاداش پس از بروز یک رفتار مطلوب دانش آموز در فواصل زمانی نا مشخص مثلاً از پایان درسی یا پایان روز .در این برنامه فاصله های زمانی بین تقویتها، متغیر است وشخص از پیش نمی داند که چه وقت تقویت خواهد شد،اما مطمئن است که دیر یا زود تقویت می شود. اگر تصمیم بگیرد که بجای پنجشنبه ها به طور غیر قابل پیش بینی، در روزهای مختلف هفته به تکالیف دانش آموزان رسیدگی کند و کسانی را که تکلیفشان را انجام داده اند تقویت کند ،همچنین با استفاده از این برنامه تقویتی می توان شکل کم کاری دانش آموزان و دانشجویان را در طول ترم یا سال تحصیلی بر طرف کرد. معلم تصمیم بگیرد در طول دوره تحصیلی به طور غیره منتظره ،در زمانهای نامشخص ،از یادگیرندگان چندین امتحان به عمل آورد و این امر سبب خواهد شد که دانش آموزان به طور مرتب درسهای خود را مطالعه و همیشه برای امتحانات معلم آماده باشد.
روشهای کاهش و حذف رفتارهای نامطلوب :
هر چند که هدف اصلی معلم افزایش دادن رفتارهای مطلوب دانش آموزان و ایجاد دانشها و مهارتها و توانائی های تازه و فضایل پسندیده در آنان است کاهش و حذف رفتار ناپسندیده یادگیرندگان نیز از جمله وظایف معلمان و پرورش دهندگان به حساب می آید. مسایل انضباطی دانش آموزان که در کلاس درس و محیط آموزشگاه از جمله مسایلی است که برای مسئولان آموزشگاه نگرانی های زیادی ایجاد می کند و مدت زیادی از وقت آنها را به خود اختصاص می دهد .

به طور کلی رفتار های نا مطلوب دانش آموزان را از دو راه می توان کاهش داد:

الف ) رفتارهای مثبت کاهش رفتار :
1- تربیت رفتارهای دارای فراوانی کم : بعضی از رفتار ها اگر با فراوانی کم انجام شوند مطلوب اند ، اما اگر به میزان بیش از حد نیاز انجام گیرند نامطلوب یا مضر هستند .مثال دانش آموزی که با سرعت خیلی زیاد تکالیفش را انجام می دهد در نتیجه آنها را بدخط و ناخوانا می نویسد ،باید او را وادار کرد تا آهسته و خوش خط بنویسد یا دانش آموزی که در سر کلاس پر حرفی می کند و فرصت صحبت کردن را از دیگران می گیرد باید تقویت شود تا کمتر حرف بزند تا دیگران هم بتوانند در بحث شرکت کنند.اگر معلم بخواهد پرحرفی دانش آموزی را در جریان بحث گروهی کاهش دهد ،می تواند با او قرار بگذارد که در هر 5دقیقه 1دقیقه اجازه صحبت خواهد داشت .معلم باید یک مقدار صحبت کردن دانش آموز را تقویت کند، اما بیش از آن را نباید تقویت کند. البته معلم باید مواظب باشد که حتماً میزان معینی از حرف زدن دانش آموز را برای ادامه مشارکت او در بحث تقویت کند و سعی کند که او را از انجام این کار بکلی دل سرد کند .
2- تقویت دیگر رفتارها :
در این روش هرگونه رفتار مطلوب فرد، به جز رفتار نامطلوبی که قصد حذف آنرا داریم تقویت می شود برای مثال می خواهیم رفتار نامطلوب دانش آموزی را که در کلاس بیشتر وقتش را به دور از صندلی خود و به بازی گوشی و صحبت با این وآن می گذراند با استفاده از این روش اصلاح کنیم. برای این منظور باید همه رفتارهای مطلوب او را از جمله گوش دادن به حرفهای معلم، سوال کردن از معلم، نوشتن مطالب درسی و کشیدن نقاشی را (بجز رفتار ترک کردن صندلی) مورد تقویت قرار دهیم.چون این روش به حذف رفتار نامطلوب فرد منجر می شود روش حذف آموزی نیز می گویند.در این روش تقویت وابسته به انجام ندادن (حذف) رفتار نامطلوب ،نه انجام دادن آن.
3 - تقویت رفتارهای ناهمساز : در این روش از تقویت نکردن رفتارهای نامطلوب و تقویت کردن رفتاری که با آن ناهمساز یا مغایر است ،به کاهش دادن رفتار نامطلوب می پردازیم. این روش خیلی شبیه به روش تقویت دیگر رفتارهاست . و تنها تفاوت در این است که روش تقویت دیگر رفتارها هرگونه رفتار به جز رفتار نامطلوب تقویت می شود.اما در این روش تاکید بررفتار مغایر با رفتار نامطلوب است.برای مثال دانش آموزی را در نظر بگیرید که در کلاس مزاحم همکلاسی هایش می شود و کمتر به درس وکار خود می رسد.می خواهیم با روش تقویت رفتار ناهمساز رفتار او را اصلاح کنیم ،هروقت این دانش آموز در صندلی خود آرام می نشیند و به انجام کارهای خود می پردازد و کاری به کار دانش آموزان دیگر ندارد او را تقویت می کنیم .این روش باعث افزایش رفتار مطلوب در دانش آموز و کم شدن مزاحمتهای او برای دانش آموزان دیگر خواهد شد.
4 - اشباع یا سیری : عبارتست از اشباع شدن از تقویت .یعنی اگر تقویت یک رفتار برای مدتی طولانی ادامه یابد ممکن است سرانجام اثر تقویتی اش را از دست بدهد و منجر به کاهش یا توقف رفتاری که برای کسب آن تقویت انجام می گیرد بشود.مثلاٌ یک انسان گرسنه یا تشنه بعد از خوردن غذا یا نوشیدن آب به اندازه کافی از خوردن یا نوشیدن دست می کشد. باوجود این، انسان به سرعت از تقویت کننده های شرطی یا اجتماعی سیر نمی شود .بنابراین در کاربرد روش سیری با این نوع تقویت کننده ها باید دقت لازم را مبذول داشت . روش سیری استفاده زیادی در محیط آموزشگاه ندارد بیشتر در موقعیت های بالینی و درمانی و بیماران روانی و عقب ماندگان ذهنی استفاده می شود.مثلاٌ کودکی در مدرسه مرتباٌ جیغ و داد سر می دهد را می توان وادار کرد تا بعد از تعطیل شدن کلاسها به مدرسه باز گردد و برای مدت 15 تا 30 دقیقه پشت سر هم جیغ و داد بکند. در استفاده از این روش ،رفتاری که تکرار می شود نباید متفاوت با رفتار نامطلوب باشد مثلاٌ بعضی از معلمان دانش آموزی را که جیغ و داد می کند وادار کند تا 100 مرتبه بنویسد من در مدرسه جیغ و داد نخواهم کرد باعث می شود که او از نوشتن زده شود ،نه از جیغ و داد کردن.و استفاده از این روش تاثیر موقتی دارد.معلم باید این روش را همراه با تقویت رفتار ناهمساز استفاده کند.

"روش های منفی کاهش رفتار"

1) خاموشی : متوقف شدن رفتاری که قبلاٌ تقویت شده براثر عدم تقویت آن .مادری که با هر گریه کردن کودک او را در آغوش می گیرد،متوجه می شود که بر میزان گریه های کودک به منظور در آغوش کشیدن افزوده می شود حلا مادر تصمیم می گیرد که چندین بار به گریه های کودک بی توجهی نشان دهد، پس از گذشت مدت زمانی کوتاه ،دیگر کودک به گریه کردن ادامه نخواهد داد. روش خاموشی در موقعیت های تحصیلی کاربرد فراوان دارد. برای مثال معلمی متوجه می شود توجه بیش از حد او به لوس شدن دانش آموز منجر شده است توجه خود را از او منحرف می کند و بدین طریق رفتار نامطلوب را در او خاموش می کند.

پرسش : هر موقع معلم از دانش آموزان سوالی می پرسد احمد از صندلی خود بلند می شود و با سر و صدای زیاد می گوید آقا من بلدم و فرصت حرف زدن را از دیگران می گیرد.معلم برای خاموشی این رفتار نامطلوب در دانش آموز چگونه اقدام می کند؟
جواب: معلم می تواند،برای رفع مشکل سر و صدا و خودنمایی احمد ،هروقت او برای جواب دادن به سوال معلم از صندلی خود برمی خیزد و با سرو صدا می خواهد جواب معلم را بدهد ، به او توجهی نکند و در عوض به دانش آموز دیگری که آرام در صندلی خود نشسته و تنها دستش را پس از بلند کردن دست و اجازه گرفتن صحبت می کند توجه کند.همچنین زمانی که احمد نیز به همین نحو برای جواب دادن به سوال معلم با بلند کردن دست نوبت می گیرد معلم باید از او بخواهد تا به سوالی که پرسیده شده جواب دهد،تا به این طریق رفتار مطلوب اجازه گرفتن جانشین شلوغ کاری شود.بهتر است از روش خاموشی به تنهایی استفاده نشود. روش خاموشی رفتار نامطلوب ،زمانی بهترین نتیجه را به بار می آورد که با استفاده از روش تقویت به جای آن رفتار مطلوبی قرار می گیرد.
2) محروم کردن از تقویت : یعنی فردی را که رفتار نامطلوبی را انجام داده است برای مدتی از دریافت تقویت محروم کنیم.بدین منظور فرد را برای مدتی از محیطی که در آن تقویت دریافت می کرده بیرون می بریم یا منبع تقویتی را از دستش او دور می سازیم معلمی که دانش آموزان خود را به تنبلی یا بی انضباطی از کلاس اخراج می کند ،باید توجه داشت این روش در صورتی موفقیت آمیز است که فرد را از محلی که در آن تقویت می شود (دوست دارد در آنجا بماند)به محل دیگری که در آن تقویت دریافت نخواهد کرد (دوست ندارد به آنجا برود) بفرستیم. در غیر اینصورت محروم کردن نتیجه معکوس می دهد مثلا دانش آموزانی که محیط خارج از کلاس درس را به کلاس درس ترجیح می دهند، ممکن است عمداٌ کاری کنند که معلم آنان را از کلاس اخراج کند.

3) جریمه کردن : یعنی کم کردن مقداری از تقویت کننده هایی که فرد قبلاٌ به دست آورده به علت رفتار نامطلوبی که انجام داده است.

مثل کم کردن مقداری از حقوق کارمندان به سبب غیبت کار یا کم کردن از نمرات امتحانی دانش آموزان در نتیجه کاری که انجام داده اند .نکته مهمی را که در رابطه کاربرد جریمه کردن باید در نظر گرفت این است که جریمه نباید خیلی سنگین باشد .یعنی نمره ای که از دانش آموز کسر می شود باید آن قدر باشد که او بتواند با کوشش بیشتر آن را جبران کند یا کسر حقوق کارمند باید به نسبتی باشد که او  باقیمانده را اداره کند.
4) روش جبران کردن : وقتی که فرد مرتکب عمل خلافی می شود از او می خواهند تا برای جبران عمل خلاف خود به اصلاح آن بپردازد مثلاً معلم ،دانش آموزی را که خرده کاغذ و خرده تراش مداد در کف اتاق ریخته است وادار می کند تا آنچه را به کف اتاق ریخته است جمع کند و به سطل زباله بیندازد .دراین روش می توان از شخص خواست تا علاوه بر جبران عمل خلاف خود به انجام اعمال اسلامی نیز بپردازد مثلاً معلم دانش آموزی را که پس از تذکرات مکرر باز هم به ریختن خرده کاغذ و خرده تراش مداد به کف کلاس درس ادامه داده است وا می دارد تا نه تنها آشغالهایی را که خود ریخته جمع کند بلکه تمام کف اتاق را جارو بکشد و دانش آموزی که به یکی از همکلاسی هایش توهین کرده معلم از او بخواهد تا نه تنها از آن فرد بلکه از کلیه افراد کلاس معذرت بخواهد.
5) تنـبـیه : خشن ترین و نا مطلوب ترین روش تغییر رفتار است .
تنبیه ، ارائه یک محرک آزاردهنده بعد از یک رفتار نا مطلوب به منظور کاهش دادن رفتار مثل سیلی زدن به یک کودک بعد از گفتن حرف زشت از سوی کودک احتمال بروز رفتار نامطلوب (حرف زشت )را در او کاهش دهیم او را تنبیه کرده ایم محرک آزاردهنده در تنبیه همان تقویت کننده منفی است یعنی هم در تنبیه و هم در تقویت منفی ،از تقویت کننده منفی استفاده می شود ولی در فرآیند متفاوت هستند .در تقویت منفی ،پس از انجام رفتاری از سوی فرد ،تقویت کننده منفی حذف می شود و هدف ،آن افزایش رفتار است .اما در تنبیه پس از انجام رفتاری از سوی فرد ،تقویت کننده منفی ارائه می شود و هدف آن کاهش احتمال بروز رفتار است .
مشکلات ناشی از تنبیه : مشاهدات روزانه و شواهد تجربی نشان داده اند که تنبیه در کاهش دادن رفتار نامطلوب به طور موقت موثر است ،تنبیه بر عکس تقویت مثبت عمل کردند تقویت مثبت ،رفتار تقویت شده را نیرومندتر می سازد و به ایجاد رفتار های تازه کمک می کند و مجموعه رفتار فرد را غنی می سازد اما بزرگترین اشکال تنبیه در این است که این روش ،رفتار نامطلوب را در فرد از بین نمی برد تنبیه آن را موقتاً واپس می زند .این رفتار ،پس از ضعیف شدن عامل تنبیه کننده معمولاً ظاهر می شود مثلاً کودکی که به علت رفتار زشت از پدر کتک می خورد می آموزد که در حضور او حرف زشت نزند امّا هیچ تضمینی وجود ندارد که در غیاب پدر مثلاً در حضور مادر یا افراد دیگر این کار را انجام ندهد.



طبقه بندی: مطالب روانشناسی ومشاوره ای،
برچسب ها: روش های تغییر و اصلاح رفتار، تقویت مثبت و تقویت منفی، تنبیه بدنی، روشهای کاهش و حذف رفتارهای نامطلوب در دانش آموزان، روشهای ایجاد رفتارهای مطلوب تازه دانش آموزان، روش های افزایش رفتارهای مطلوب موجود در دانش آموزان، خاموشی،
[ دوشنبه 7 مرداد 1392 ] [ 03:12 ق.ظ ] [ حسن کرمی زاده ]

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

.: Weblog Themes By Hassan Karamizadeh :.

دربـاره وب سایـت

این وبلاگ یک وبلاگ شخصی بوده و زیر نظر آموزش و پرورش نمی باشد .
این وبلاگ با هدف آشنا کردن عموم مردم با مقوله کودکان استثنایی و انتقال تجربیات معلمان و عوامل دست اندر کار با کودکان استثنایی ایجاد شده است لذا از همه کسانی که در زمینه های مختلف آموزشی و توانبخشی کودکان استثنایی تجربه ، مطالب علمی و یا نرم افزار دارند خواهشمندم آنها را در اختیار این وبلاگ قرار بدهند تا دیگر دلسوزان این بهشتیان روی زمین نیز بتوانند از آنها استفاده کنند .
اجرکم عند ا...
ســـاعــت
آخـرین مـطـالـب
آمــــار ســـایــت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
آخرین بروز رسانی :
تـــقــویـــم
امــکانـات وبـــلــاگ